Het dorp Valkenburg werd op de morgen van 11 mei van ‘s morgens half acht af
door Nederlandse artillerie (III-2R.A) vanaf noord Katwijk beschoten
- majoor Dürst Britt had zijn batterijen in de nacht ten noorden van
het uitwateringskanaal verplaatst - , wat langzamerhand grote verwoestingen
in het dorp aanrichtte en vele slachtoffers eiste onder de burger
bevolking. Ook door I-6 R.A. werd enig vuren afgegeven. Driehonderd Nederlandse
krijgsgevangenen zaten er opgesloten in de
Nederlands Hervormde kerk.
In het schoolgebouw, wat als noodhospitaal was ingericht, waren al
spoedig ongeveer 200 gewonden in lokalen en gangen verzameld. Helaas
werd ook dit gebouw tot zesmaal toe geraakt. Waardoor reeds gewonden
opnieuw werden getroffen; in enkele gevallen zelfs dodelijk. De burgers in
het café Het Wapen van Valkenburg
maakten zich grote zorgen over hun gezinnen. Bovendien liepen zijzelf ook
gevaar.
Bij hen bevond zich de heer Jac. van der Zwart. Hij schreef in
zijn dagboek:
Soldaat B. Borst, krijgsgevangen in de kerk;
2e Luit. F.E. Bodt, SC.2 -1-III-4R.I. van de
vliegveldbewaking welke op 10 mei krijgsgevangen werd genomen, maakte op
20 mei 1940 de navolgende notitie over de dpl. soldaat C. Slijkhuis;
Dpl. soldaat Bernhard van Hemert van
de 2sectie van 1-III-4R.I. omstreeks 13.30 u.
in de kerk :
Huzaar J. van der Zon, 3-2-1RHM, ook in de kerk :
1e Luitenant M. Witkamp, Regimentsarts 4R.I.:
Dpl. soldaat J.Herbert, 3s-MC-III-4R.I.:
De zuivering van de duinen uit noordelijke richting, gecoördineerd
door overste Buurman die in de heksenketel van deze dag het hoofd boven water
probeerde te houden, liep door diverse factoren uit op een mislukking.
De actie vanuit zuidelijke richting, gecoördineerd
door C.-1LK in samenwerking met II-20 R.I., III-16 R.I en 1-III-15R.A.
vanuit Den Haag, vond niet plaats. Zie verslag III-16R.I.
Bij die gelegenheid werd in de nacht van 10 op 11 mei één verzwakt
Nederlands
bataljon ( I-1R.I ), een aantal secties waaronder een MC sectie waren niet gereed of waren niet
beschikbaar, volledig uit elkaar geslagen. Majoor La Roi was
op 10 mei om 17.45 te Rijnsburg opgedragen zijn bataljon over Katwijk aan den Rijn op te laten rukken naar een
lijn 500 m zuid van en evenwijdig aan de Wassenaarse Slag. Het bataljon zou de
linker flank van de drie bezetten en was met
grote voortvarendheid in de namiddag van 10 mei vanuit Katwijk aan de
Rijn naar het de Wassenaarse Slag gemarcheerd.
Na een vermoeiende mars door het zware duinterrein, bereikte dit gedeelte
van I-1 R.I. omstreeks 3.00 de Wassenaarse Slag. Majoor La Roi
gaf bevel een kwartier te rusten en daarna op ongeveer 200 m zuid van de
kunstweg een opstelling front zuid in te nemen, met de 3e Comp. (min 1e en
3e Sectie) als rechtervoorcompagnie en de 2e Comp. (min 1e en 2e Sectie)
als linkervoorcompagnie, terwijl aan elke compagnie een sectie zware
mitrailleurs werd toegevoegd.
La Roi vestigde zijn commandopost aan de Wassenaarse
Slag, nabij Belvedére. In de onmiddellijke nabijheid daarvan werd een
sectie zware mitrailleurs opgesteld als luchtafweer, benevens de sectie
van de 1e Comp. De bevolen opstelling was omstreeks 3.45 ingenomen.
Kapitein Bergmans (C.-1-I-1R.I.), reed omstreeks 23.30 met 1e sectie van zijn compagnie en de 1e Sectie van de M.C. per auto af uit Rijnsburg en volgde de Wassenaarse weg tot ter hoogte van De Pan, waar verder rijden
niet mogelijk was, aangezien de weg aldaar versperd bleek te zijn. Te voet werd verder getrokken naar de Wassenaarse Slag, waar omstreeks 03.00, nabij de Belvedère contact werd verkregen met kapitein Gaastra Gerber
(C.-M.C.-I-1 R.I.) en halt gehouden werd. De vrachtauto's, die de rest van de 1e
Comp. te Rijnsburg zouden ophalen, keerden daarheen terug. Nadat bleek dat de burgerchauffeurs van de vrachtauto's weigerden de rest der compagnie te vervoeren, is
de rest van 1-I-1R.I. te Rijnsburg
achtergebleven.
De gevechtstrein van het bataljon, beveiligd door de 1e Sectie (min een
groep) van de 3e Comp., en gevolgd door 1 Bt.6 veld, bereikte omstreeks
3.00 het kruispunt Katwijkse weg - Wassenaarse Slag, waar halt werd
gehouden. C.-1 Bt.6 veld wist majoor La Roi
nabij de Belvedére te bereiken
en meldde zich aldaar.
Zo was dus, vóór het aanbreken van de dag, geheel I-1 R.I. met 1 Bt.6
veld op en nabij het oostelijke deel van de Wassenaarse Slag verenigd.
Vijand was niet aangetroffen, maar evenmin was contact verkregen met I-4
R.I., dat rechts van I-1 R.I. zou oprukken.
In de loop van de nacht meldde
zich nog 1e Lt. Sibbes (C.-4 Bt.6 veld), met de 2e sectie Batt. 6 veld bij La Roi (C.-I-1R.I.):
1e Lt. Sibbes ( C.-4 Bt.6 veld)
Met ongeveer 300 man werden de krijgsgevangen genomen militairen geleid naar een boerenhofstede waar zij gedurende de strijd gehouden waren te blijven. Het aantal krijgsgevangenen
vermeerderden nog dagelijks met kleine troepjes en steeg tot ongeveer 350 man. Zelfs een postbeambte van de gemeente Wassenaar behoorde tot de
ongelukkige.
Soldaat G.P. Hovingh:
(*1) Tweede huis over de Klip rechts is Belvedère.
(*2) Huis no 11 is de woning van de fam. van As.
De onderstaande woning van de fam. van As was niet alleen als lazaret
ingericht maar ook als commandopost van 5./47IR. ( Een dergelijke combinatie
van lazaret en cp. was door de overvallers ook in gebruik in boerderij
Torenvliet in Valkenburg.)
De woning bestaat nog steeds en is Wassenaarseslag 11. Dit is over de hoogte,
"de Klip", richting Wassenaarseslag het 1e huis links. In de oorlog was het het 2e huis links.
Het huis van de Fam. van As gezien vanuit een Duitse
stelling van 5./IR47.
Overzicht posities
II-9R.I. om 11.00 uur.
Intussen was om 11.00 uur door een sergeant van II-9R.I contact verkregen met I-4 R.I., welk bataljon
tegelijkertijd ten aanval voorwaarts zou gaan, doch had dat niet aan zijn
bataljonscommandant gemeld.
Van het ogenblik af dat op
vijandelijke weerstand was gestoten, (door I-4 R.I. reeds omstreeks 7.00; door
II-9 R.l. om 10.00) werd voortdurend vuur gebracht op een vrijwel onzichtbare
vijand, die dit vuur slechts af en toe beantwoordde.
Tussen 13.00 en 14.00 verscheen een aantal vijandelijke vliegtuigen boven het
duinterrein, waarvan enkele daalden en vuurstoten afgaven. Zij bewogen zich
daarna in de richting van Katwijk aan den Rijn en Valkenburg en spoedig werden,
in de rug van de Nederlandse bataljons, dalende parachutes zichtbaar. Dat
hieraan geen manschappen, maar munitie en levensmiddelen voor de Duitse troepen
te Valkenburg werden neergelaten, werd door de Nederlandse troepen niet
onderkend. Zij zagen daarin een bedreiging in de rug, en bij II-9 R.I. ontstond
een
paniekstemming.
Deze uitte zich aanvankelijk in het in noordelijke richting verdwijnen van
enkele afzonderlijke manschappen, maar zij nam al spoedig, vooral toen de vijand
die de teruggaande beweging waarnam een krachtig vuur opende, een zodanige
omvang aan, dat met uitzondering van enkelingen, het gehele bataljon terugvloeide in de richting van Katwijk aan Zee.
Het personeel van de in voorste lijn opgestelde 2e Sectie van 9
C.Pag. liet
haar beide stukken en enige motorrijwielen in de steek. C.-II-9 R.I., niet bij machte iets tegen de groeiende chaos te ondernemen, keerde eveneens terug naar
Katwijk aan Zee, waar intussen, zoals hierna zal worden beschreven, enige
verdedigingsmaatregelen waren getroffen. Op
bevel van C.-4 R.I. werd II-9 R.l. in de loop van de middag in het dorp
verzameld en ondergebracht in de barakken van de 1e Afdeling van IV Dep.B.A.
Op de rechtervleugel van I-4 R.I. was het terugvloeien van II-9 R.I.
waargenomen en ontstond de neiging deze beweging te volgen. Van de
mitrailleurcompagnie uit zag men het in paniek terugtrekken. Kapitein Matla (C.-MC) moest krachtig
optreden, om de orde in de compagnie te handhaven.
Kapitein Dekker en
zijn compagnies commandanten wisten echter een oplossing van het bataljon te voorkomen en de
troepen weer in de hand te krijgen.
Het was echter wel duidelijk, dat van de om 14.00 uit te voeren aanval niets kon
komen. Aangezien enkele onderdelen reeds tot de omgeving van Klein Berkheide
waren teruggetrokken en het vijandelijke vuur in de loop van de middag toenam,
waardoor kapt. Dekker in de geïsoleerde opstelling van zijn bataljon een gevaar
begon te zien, nam hij omstreeks 17.00 ook de rest van zijn bataljon terug op
Klein Berkheide.
Om 20.00 ontving hij daar mondeling bevel van
overste Buurman, terug te trekken op de
lijn der kogelvangers der schietbaan zuid van Katwijk aan Zee en daar stelling te nemen.
Overste Buurman besloot I-4R.I. terug te nemen en met de depot-artillerie een
stelling te bezetten ongeveer langs de rand van het schietterrein en daar het
oprukken van de troepen uit Den Haag af te wachten en daarmede de vijand tussen
twee vuren te brengen.
Maar aangezien kapt. Dekker daar in de morgen
van 12 mei moest constateren dat er in die lijn reeds 1-I-4R.I. bleek te bevinden, ging het bataljon over tot legering in de
aanwezige loodsen. Voor het eerst, sinds het vertrek uit Noordwijk, werd er in de vroege morgen
van 12 mei brood en water aan een hongerig bataljon verstrekt!
Zo eindigde de groots opgezette zuiveringsactie tussen Katwijk en de
Wassenaarse Slag met een terugtocht van twee van de drie
ingezette bataljons en het vrijwel totale verlies van I-1 R.I.
Ten aanzien van het gebrek aan leiding, werd reeds gewezen
op de van huis uit onvoldoende regeling, welke ten gevolge had, dat de
drie bataljons op verschillende tijdstippen en zonder enig verband de
opmars naar de Wassenaarse Slag aanvingen, en op het uitblijven van
duidelijke bevelen van C.-4 R.I. en van de commandanten van I-4 R.I. en II-9
R.I., nadat contact met de vijand was verkregen.
Afgezien van het ongelukkige begin was deze mislukking, welke deels te wijten
was aan het niet tijdig tot stand komen der verbindingen met de bataljons
tengevolge van het op 10 mei verloren gaan der verbindingsmiddelenwagens
van de regimentsstaf, deels aan de dubbele taak waarvoor overste Buurman zich
gesteld zag; de herovering van Valkenburg en het uitschakelen van de
indringers in de duinen met vijf bataljons en twee regimenten artillerie. De
staf van 4R.I. was daar te klein voor en raakte dan ook overbelast door
vermoeidheid en een tekort aan slaap.
Waarom de voedselvoorziening van II-9R.I. op 10 en 11 mei
in gebreke is gebleven is niet duidelijk. Res. maj. Elshof, C.-II-9R.I.
meldde dat de kapt. Koeze, commandant van de trein van II-9R.I.,, zijn
orders om op 10 mei naar Katwijk aan de Rijn af te marcheren niet
had opgevolgd.
Kapt. Kroeze daartegen verwierp deze aantijging en verklaarde juist in
opdracht van zijn bataljonscommandant gehandeld te hebben.
Feit is dat II-9R.I. op 10 mei laat in de avond in Noordwijk een maaltijd
is verstrekt uit de keukenwagens. In de late namiddag van 11 mei bevond de
trein zich nog steeds te Noordwijk en kreeg de opdracht zo spoedig
mogelijk te zorgen voor eten. In de loop van 11 mei is deze maaltijd
bereid en door middel van auto's naar het barakkenkamp ten zuiden van
Katwijk aan Zee gebracht.
Na de nederlaag van de Nederlandse troepen in het duinterrein namen de
Duitsers met de buitgemaakte zware mitrailleurs en PAG's stelling in de lijn vanaf de
uitkijktoren op Duinrell tot aan het hotel restaurant Albertushof. Later richten
zij het Albertushof in met de buitgemaakte lichte en zware mitrailleurs. Lakens werden in de weilanden
gerangschikt als een hakenkruis. Deze dienden als herkenningsteken voor piloten
van de He 111 bevoorradingsvliegtuigen.
I-1R.I. krijgsgevangen aan de Wassenaarse Slag.
**
De ingezette actie van C.-IL.K. om twee uur ‘s middags om samen met drie bataljons;
II-20R.I. min drie comp, III-12R.I. en III-16R.I.,
met artillerie ondersteuning van 1-III-15R.A. uit de richting van Den Haag een aanval in te zetten tegen de
Duitsers in het duinterrein kwam niet tot uitvoering.
De op dat moment noordelijk van Den Haag, tot aan de Leidse Weg, in stelling liggende troepen onder,
lt. kol. J. Moorman ( C.I Dep.Inf.) constateerde middels officierspatrouilles dat daar zich tot 3 Km. vóór de stelling
- het strand bij
paal 96, het bos Meyendell en het wegencomplex bij de Kieviet - geen indringers bevonden en adviseerde
C.-IL.K. om de troepen elders in te zetten waar deze nodig waren. De
aldaar aankomende, bovengenoemde bataljons, doorkruisten de stelling van Moorman waardoor
deze tweede stelling werd. Hij meldde zulks aan C.-IL.K. en werd elders in Den Haag ingezet.
**
2-II-4R.I.
2-II-4R.I. onder kapt. Sjouke stond op 10 mei vanaf ongeveer
18.00 uur onder de bevelen van maj. Mallinckrodt (C.-III-4R.I.) en bezette mede
met de restanten van het derde bataljon de duinenrij aan de Wassenaarse
weg.
In de loop van de dag kreeg Sjouke enige malen het bevel met
zijn compagnie naar het vliegveld op te rukken en zo mogelijk, dit te bezetten.
Bij elke poging daartoe, kwam zijn compagnie onder hevig vijandelijk vuur te
liggen, hetwelk telkens terugtocht noodzakelijk maakte.
Dit terugtrekken geschiedde op bevel van Mallinckrodt, nadat Sjouke bericht
omtrent de situatie had gezonden. Om ongeveer 12.00 uur ontving hij via
majoor Cramer van de R.C. bevel zich te begeven naar de cantine bij de schietbanen
te Katwijk en contact op te nemen met de kapt. Splinter (C.1-I-4R.I.) Deze had
bevel ontvangen, om in samenwerking met 2-II-4R.I. een stelling in te nemen,
waarvan de frontlijn liep tussen paal 88 en het pompstation der duinwaterleiding
van Katwijk. 2-II-4R.I. bevond zich front Zuid vanaf het pompstation naar
rechts, waar deze aansloot bij de compagnie van kapt. Splinter. Voor beveiliging
naar het Zuid-Oosten werd zorg gedragen door het uitzetten van een wacht,
bestaande uit een sergeant met vier man, waarbij een lichte mitrailleur.
**
Het dorp Valkenburg.
In de volgende dagen werden diverse pogingen ondernomen de Duitsers die zich
in het dorp Valkenburg bevonden, uit te schakelen, maar dit gelukte door
verschillende omstandigheden niet. De
Nederlandse troepen beschikten weliswaar over artillerie en hadden een numerieke
meerderheid, zij waren minder geoefend dan hun tegenstanders maar naarmate de
strijd langer duurde deden zij meer oorlogservaring op. De tegenstanders hadden bij het vuren het voordeel van
het terrein dat volkomen vlak was en
doorsneden met vaarten en soms diepe sloten.
Overste Buurman had voor de herovering van Valkenburg ter beschikking:
-
Het tweede bataljon van Cramer.
-
Een zeer verzwakt derde bataljon.*1)
-
Een sectie mortieren.
-
Een sectie 6 veld
-
Een sectie Pag.
-
Twee afdelingen artillerie; III-2R.A. en II-6R.A.
-
Drie secties van de mitrailleur compagnie. (MC-II-4R.I.)
Door opdrachten en misverstanden aan de Wassenaarse slag niet
meer beschikbaar;
-
Twee sectiën en de commandogroep van 2-I-4R.I.
-
2s-MC-II-4R.I.
-
2s 4 C.Mr.
-
4 Bt. 6 veld. minus een sectie.
*1) Kader en manschappen van de oorspronkelijke
vliegveldbewaking, die de eigen zijde hadden weten te bereiken, waren
praktisch allen ongewapend, en zodanig moreel geschokt dat zij achterwaarts
waren gezonden.
Onder bevel van majoor Cramer was 3-II-4 R.I., de 1e Sectie van 2-I-1 R.I.
en het detachement onder lt. van Galen welke omstreeks 02.50 uur terug was bevolen
door Cramer uit de stelling bij de brug over de Kleine Watering, opgesteld in de zuidrand van Katwijk aan den
Rijn, van 100 m bewesten het tankstation aan de Wassenaarse weg tot de
brug over de Oude Rijn in de weg naar Rijnsburg. De
aan deze compagnie toegevoegde 3e Sectie van M.C.-II-4 R.l. stond in
stelling aan de weg naar Valkenburg. De aan II-4 R.l. toegevoegde 1e Sectie van 4
C.Mr. bevond
zich, evenals de sectie van 4 C.Pag., nabij de korenmolen, waar Cramer zijn commandopost
in de woning van dr. Heuting had
gevestigd had.
1-II-4 R.I. en de 4e sectie MC - welke
stelling genomen hadden tegen luchtdoelen - was aan het bataljon onttrokken
en als regimentsreserve nabij de c.p. van overste Buurman (Kleuterschool
nabij de RK kerk) opgesteld.
2-II-4 R.I. was ter beschikking gesteld aan Mallinckrodt. De 2e sectie
van M.C.-II-4 R.I. stond onder bevel van C.-MC-III-1R.I. in Wassenaar. Aan de belofte om versterking te sturen kon de
regiment commandant niet meer voldoen. Wel kreeg majoor Cramer, nadat was
gebleken dat er geen versterkingen konden worden aangetrokken voor de
vermeestering van Valkenburg, de 1e en 2e sectie van 1-II-4R.I.onder co. van
kapt. Holtkamp van de
regimentsreserve terug.
Tweede aanval op het dorp.
De luchtvaartloods, gelegen tussen de korenmolen en de Kleine Watering,
was door een detachement onder lt. van Galen en de 1e sectie van 2-I-1R.I. o.l.v. lt de
Guyt bezet. Om 02.50 uur gaf majoor Cramer opdracht het detachement terug
te trekken op de Korenmolen.
De aanval zou uitgevoerd worden door 1-II-4 R.I. (min twee sectiën) en de twee niet in de
zuidrand van Katwijk geplaatste sectiën van 3-II-4 R.I., tezamen dus
slechts één compagnie.
De manen van Cramer vielen in de morgen aan na een inleidende artillerie beschieting
door twee houwitser van III-2R.A. en geruggesteund door de 1e sectie van de MC die de flank van de aanvallende
tirailleurcompagnie beveiligde.
*
Cramer lichtte kapitein Holtkamp (C.-1-II-4 R.I.), die zich omstreeks 6.00
bij hem meldde dienovereenkomstig in, en droeg hem op, een
uitgangsstelling te doen innemen met de eerst en de tweede sectie ter weerszijden van de weg naar
Valkenburg.
De 2s-3-II-4R.I., onder lt. de Jong, nam op order van overste Buurman een
stelling in vanaf de watertoren in één lijn tot aan Huize Patria aan de
Molenweg. Een
stelling die hij tot 14 mei zou blijven bezetten.
Majoor Dürst Britt (C.-III-2 R.A.) liet de 2e Lt. Bosch en Lt
Jonker van III-2R.A. als waarnemer en soldaat J.A. Heemskerk (Vbd-4R.I.) als telefonist
een opstelling innemen op de toren van de R.K. kerk te Katwijk aan den Rijn,
vanwaar zowel het vliegveld als het dorp Valkenburg kon worden ingezien;
behalve een telefoon verbinding over het vaste net werd een
reserveverbinding tot stand gebracht tussen het waarnemingspunt en de
afdelingscommandopost per Ultra Korte Golf.
Kalkovens langs de Katwijkseweg.
*
Op verzoek van Overste Buurman werd een uitwerkingsvuur van 3 min.
afgegeven ter hoogte van de kalkovens in de noordrand van Valkenburg.
Daartoe werd te ± 7.30 in afdelingsvuur ingeschoten te beginnen met de 1e Batterij.
Door het zachte terrein verzakten de vuurmonden, zodat het vuur moest worden
gestaakt en dit werd overgenomen door de 2e Batterij en daarna door de 3e Batterij.
Met behulp van planken en balken werd getracht het verzakken der vuurmonden te voorkomen. Die
gehele dag heeft echter de 1e Batterij niet aan de vuren kunnen deelnemen.
Overste Buurman:
-
Geheel volgens het opgemaakte
programma verliep de aanval maar de vele
wrijvingen, veroorzaakt door de slechte
verbindingen (zoo werd ook van burgerzijde de
verbinding verbroken voor een intercommunaal
gesprek, bij het inschieten zakten de vuurmonden
weg en werden op geïmproviseerde beddingen
geplaatst) begon de aanval eerst om 9.30. Hier
moet nog opgemerkt worden, dat groote vertraging
ontstond door de volgende omstandigheid. Den
vorigen dag had de B.C. waargenomen, dat op de
kerk te Valkenburg een witte vlag met een rood
kruis was geplaatst, een school daarbij was met
kruisen van roode menie voorzien. Toen de R.C. van
den D.C. de bevelen telefonisch ontving tot het
bezetten van de stelling bij den Wassenaarschen
slag, had hij dit meegedeeld, waarop van den D.C.
bevel kwam niet op deze gebouwen te vuren.
Derhalve werd aanvankelijk getracht de
vijandelijke mitrailleurs in de nabijheid van
genoemde gebouwen buiten gevecht te stellen en
toch aan het ontvangen bevel te voldoen.
Dit bleek onmogelijk door den korten afstand
tusschen kerk, school en mitrailleurs en dus nam
de R.C. de verantwoording op zich en liet vuren
zonder acht te slaan op de vlag en de kruisen. Na
de capitulatie heeft dit aanleiding gegeven tot
een scherpe woordenwisseling tusschen den R.C. en
den Duitschen kolonel, die het bevel in Valkenburg
voerde. Bij dit vuur was door een gelukkig schot
een auto met munitie geladen en nabij de kerk
opgesteld de lucht in gegaan.
De kerk werd door granaten getroffen - vijf doden, tien zwaar gewonden -, het dak vloog in brand : ook het dak van de
cafézaal stortte grotendeels in, de meeste gijzelaars drongen de kelder binnen.
Op aanraden van de Duitse commandant legde burgemeester De Wilde
telefonisch aan overste Buurman, de vraag voor of hij zijn geschut
niet beter kon laten vuren op doelen buiten het dorp. De overste beloofde, de
vraag aan hogere instanties te zullen voorleggen - de beschieting werd
voortgezet.
Cramer vertelde op de cp. aan zijn Luit. Adjudant, dat hij "even
ging kijken hoe het met de aanval stond.", en hij
sloot zich bij de voorste aanvallende groep aan.
Res. 1e luit. P. Leeuwenburg op 11 december
1950;
-
Voor zover ik mij kan herinneren, is
de Lt. de Beer mee geweest met de aanval op het dorp Valkenburg. Ik heb
hier niet veel van gezien, want ik ben achtergebleven in de cp., die
gevestigd was in het huis van dr. Hueting. Majoor Cramer zei mij, dat
hij even ging kijken hoe het met de aanval stond. hij is uren weggeweest
en zoals later bleek meegegaan. Overste Buurman heeft eenmaal opgebeld
om te vragen waar de majoor was. Hij wilde berichten hebben over de
aanval. Ik had enige ordonnansen uitgezonden om de majoor te zoeken. De
majoor was zo enthousiast, dat hij met de voorste mannen is
opgerukt.
Omstreeks 08.30 uur rukte 3-II-4R.I. via de weg op naar het dorp met de
1e sectie van de
MC. De twee secties van 1-II-4R.I. vorderden via de
weilanden
naast de weg. Cramer bevond zich
met een gedeelte van zijn staf, waarbij Lt. de Beer en sgt Klaver, kort achter de voorste
sectie van 3-II-4R.I. onder leiding van vaandrig van der Wal.
Aanvankelijk ging alles naar
wens.
De telefoonverbinding met de cp.4R.I. werd door Cramer
persoonlijk onderhouden en was zeer goed.
Het artillerievuur werd hierop 400 m voorwaarts verlegd en opnieuw werd een
uitwerkingsvuur van 3 min. afgegeven. Tenslotte werd het vuur nogmaals
voorwaarts verlegd op het gedeelte van Valkenburg, gelegen achter de Kerk,
waarop de infanterie de Broekweg overschreed en de eerste huizen van Valkenburg
bereikte en de voorste groepen zonder verliezen tot het gemeentehuis door
drongen.
Op dat ogenblik ontbrandde een krachtig vijandelijk mitrailleurvuur uit
verschillende richtingen, waartegen de aanvallers dekking zochten, zodat
de voorwaartse beweging tot staan kwam. Ook mitrailleurs van 1R.I., die
aan de andere kant van de Rijn lagen, vuurde op de aanvallende troepen
omdat deze onbekend waren met de aanval.
Cramer meldde opgewekt vanuit de voorste linies overste
Buurman telefonisch het volgende: "We gaan vooruit
overste." Kort daarop :
-
God, overste, de artillerie schiet door! Het artillerievuur komt
terug! Het ligt 200 meter vóór mij! Het valt in mijn troep en achter
mij! De kerels gaan terug, dit is geen doen, die verdomde
artillerie!
Ze waren onder dit zware tegenvuur tot 100 meter van het noodhospitaal gevorderd
toen een batterij van I-6R.A. omstreeks het einde van de voormiddag en door 1-III-15R.A.
omstreeks 14.30 en om 15.00 uur, uit oostelijke richting vanuit Poelgeest bij Oegstgeest, welke
onder bevel stond van C.-1R.I., vuur op het dorp begon af te geven. C.-1R.I. was niet gekend in
de infanterieaanval. De granaten sloegen in bij de troepen die in dekking lagen. Een vrachtwagen
met Duitse munitie werd in de buurt van de Kerk geraakt en ontplofte.
Verslag van Res. Kapt. N.G.J. Huigen, C.-1-III-15RA.:
-
.... Bij navraag na enige tijd hoorden we dat er niet direct nieuwe
bevelen waren te verwachten. We kregen van de inmiddels van zijn wp. Teruggekeerde
luitenant Cremers te horen, dat al direct een granaat van de éérste laag van het
eerste vuur dwars door het dak in de kerk was geslagen, dus temidden van de honderden
daarin verblijvende Duitsers. Het dak ging meteen in brand en het vuur had zich snel
verspreid. Daarna had de kerk nog verscheidene treffers gekregen, zodat er slechts een
ruïne overbleef. Echter ook de omliggende huizen hadden treffers en scherven gekregen;
we vreesden toe reeds, dat dit óók Nederlandse burgers, die door de Duitsers mee
ingesloten waren, het leven zou hebben gekost.
Restanten van de vrachtwagen.
Soldaat Slijkhuis, krijgsgevangen in de kerk,
plaatste omstreeks 11.10 uur tijdens de hevige beschieting een rodekruis vlag op de
kerk.
Cramer die juist aan kapitein Holtkamp
bevelen gaf voor een
omtrekkende beweging, om het zware tegenvuur te omzeilen, besloot terug te
trekken naar de uitgangsstelling bij de Korenmolen.
Sergeant Klaver verteld.
Het verslag van kapitein Holtkamp.
Een groep van zeven man, waaronder de soldaten Seulijn, Tuithof en
Meskers, wist door te dringen tot aan de zuidzijde van de Broekweg. Doordat de
Nederlandse infanterie mede door het eigen artillerievuur terugtrokken,
kwamen zij in een geïsoleerde positie. Door Duits mitrailleurvuur (met
name vanaf het veerpad en omgeving, de tuinen daar en vanuit het grote
hoekhuis aan de noordzijde van het kruispunt met de Straatweg) werden
zij in een steegje naast het hoekhuis aan de zuidzijde van het kruispunt
teruggedrongen.
Soldaat Bertus Meskers, die deel uitmaakte van 2-III-4 R.I. was ontsnapt uit krijgsgevangenschap
en zich had zich aangesloten bij de aanval van 1-II-4
R.I., lag pal naast Seulijn en sneuvelt in dit steegje.
De heer Seulijn Jr.
-
De Duitse kogels troffen de 21-jarige Bertus, terwijl mijn vader
enkele decimeters daarnaast ongedeerd bleef. Zijn kameraden trokken
eerst Bertus en daarna mijn vader aan de voeten naar achteren het
steegje in. Toen ze zagen dat mijn vader nog leefde, volgde een
verbaasde vloek, gevolgd door de uitroep: "hij leeft!"
Vervolgens trachtten
Seulijn en zijn kameraad Tuithof met hun verouderde geweren vanuit het
volgende huis naast het steegje een verdekt opgestelde Duitse
mitrailleurschutter in de buurt van het veerpad uit te schakelen, maar
moesten dit na enige tijd opgeven. Via de tuinen achter de huizen en de
Korte Commandeursteeg belandde het overgebleven groepje van zes man in de
verderop gelegen Lange Commandeursteeg. Vanaf de hoek bij de Straatweg
leverden zij nog geruime tijd strijd met de Duitsers.
De zes Nederlanders realiseerden zich niet dat zij al ver in het dorp
waren doorgedrongen en zich vlak bij de (zwaar beschadigde) kerk bevonden. Seulijn
tekende in een schetsje bij zijn verslag de kerk
foutief verderop in het dorp. Blijkbaar werden de troepen vanaf de rand
van het dorp misleid door de vlakbij gelegen spits van het oude raadhuis
die de illusie gaf van een verder weg gelegen kerktoren. Zij hadden,
in tegenstelling tot de Duitsers, geen plattegronden of stafkaarten.
Het groepje van zes wist onder hevig vijandelijk vuur uit de
geïsoleerde positie te ontsnappen en zich weer te voegen bij de overige
manschappen aan de rand van het dorp.
‘s Avonds keerde Seulijn op eigen initiatief met twee andere
dienstplichtigen uit zijn sectie - Holst en C.J. Scholte - terug naar
het steegje aan de Broekweg om de gesneuvelde soldaat Meskers op een
ladder op te halen. Over de grond schuifelende wisten zij hem te bereiken
en weg te trekken. Onder hevig Duits mitrailleurvuur op de Broekweg
keerden zij terug naar de troepen, waarschijnlijk via de toenmalige
Kerksteeg. Seulijn ging halverwege nogmaals naar het steegje om
achtergebleven wapens op te halen. Schuin tegenover het steegje op de
Broekweg was het café Ramp ("Het Wapen van Valkenburg") waar
in de kelder ongeveer 200 burgers als gijzelaars werden vastgehouden.
Burgemeester De Wilde, die daar ook tussen zat, moet de
actie van J.N.S. en zijn kameraden hebben gezien, want hij meldt in zijn
verslag dat hij die avond vanuit de gelagkamer in het donker soldaten
voorbij ziet komen die op een draagbaar een andere soldaat vervoeren.
De zo succesvol begonnen aanval slaagde
niet. De troepen aan de oostzijde van de Oude Rijn, in Oegstgeest en Rijnsburg,
werden niet door C.-III-Divisie op de hoogte gebracht van de aanval van
4R.I.op het dorp en handelden bij gebrek aan informatie op eigen
initiatief.
Er waren drie gesneuvelden en enige gewonden.
*
Na afloop nam de MC-II-4R.I., onder kapitein Booster de volgende
opstellingen in.
-
De 1e sectie MC had een stuk in stelling in huize Patria en twee stukken in de
boomgaarden west van Patria ter afsluiting van het dorp Valkenburg.
-
De 2e sectie stond onder bevel van C.MC-III-1R.I. te Wassenaar.
-
De 3e Sectie van de mitrailleur compagnie had een stuk tegen luchtafweer
opgesteld, een stuk op de zolder van het molenaarshuis en een stuk op de bollenschuur oost van
het molenaarshuis waardoor het terrein tussen het kanaal en de weg naar
Valkenburg werd bestreken.
-
De 4e sectie stond ter beschikking van overste Buurman bij de
cp.
Deze stellingen van mitrailleurs zijn bezet
gebleven tot 14 Mei, 19.00. Uit deze stellingen is steeds het oprukken van
de eigen troepen gesteund en is vuur uitgebracht op het vliegveld
Valkenburg en de boerderijen tussen Valkenburg en het vliegveld.
Op 12 Mei werden twee stukken van de 4e sectie opgesteld bij het
Shell-station om de Wassenaarse weg en het voorgelegen terrein af te
sluiten.
Op 14 Mei pl.m. 16.00 werd één stuk van de 3e sectie opgesteld in de
steenfabriek tot steun van sectie infanterie onder Lt. Guyt. Door
de 1e sectie zijn voortdurend vijanden onder vuur genomen die munitie van
het vliegveld naar de Duitse stellingen trachten te brengen.
**
Derde aanval op het dorp.
Omstreeks 8.00 achtte C.-III Div. de algemene toestand van dien aard,
dat hij de inzet van I-9 R.I. in zuidelijke richting mogelijk en wenselijk
achtte. Hij rekende er namelijk op, dat de te Leiden aangekomen bataljons
- een van 20 R.I. en een van 16 R.l. - te zijner beschikking zouden komen
als divisiereserve. Blijkbaar was hij toen nog niet
ingelicht omtrent de door C.-Vg.H. gelastte verplaatsing
van deze bataljons
naar Den Haag.
Ter inleiding van de verplaatsing van I-9 R.I., gaf hij om 8.25 bevel
aan C.-12 R.I., de draaibrug noord van Katwijk aan de Rijn te doen
bezetten door een compagnie van dit bataljon. Majoor van der Schee (C.-I-9 R.l.) wees daarvoor
zijn 2e Compagnie aan.
Intussen was overste Buurman
(C.-4 R.I.) steeds blijven aandringen op het beschikbaar stellen van
troepen voor de aanval op Valkenburg.
Enige uren later, vermoedelijk omstreeks 13.30, gaf C.-III Div. door
tussenkomst van C.-12 R.l. aan van der Schee het bevel, zijn bataljon te doen
afmarcheren in de richting van Katwijk aan de Rijn tot aan de draaibrug
noord van dit oord en zich zelf te begeven naar de cp. van overste Buurman,
onder wiens bevelen hij werd gesteld.
Majoor van der Schee ontving van Buurman op diens cp. de opdracht,
onder vasthouding van de kanaalovergangen bij Katwijk aan de Rijn en
Katwijk aan Zee, het dorp Valkenburg aan te vallen, waarbij III-2 R.A.
rechtstreekse steun zou verlenen. Hem werd verder in overweging gegeven,
zich in verbinding te stellen met majoor Cramer die hem inlichtingen zou
verschaffen omtrent de opstelling van eigen troepen en vijand en de
terreinsomstandigheden.
Na gehouden overleg en verkenning, besloot van der Schee de aanval als
volgt uit te voeren.
-
3-I-9 R.l. (min een sectie, maar versterkt met de 1e sectie van de 2e Comp.)
zou een uitgangsstelling innemen in de zuidrand van Katwijk ter
weerszijden van de kunstweg naar Valkenburg en om 18.55 voorwaarts gaan.
Zij moest de huizen aan deze weg doorzoeken en trachten door te dringen
tot binnen het dorp.
-
1-I-9 R.I. en M.C.-I-9 R.I. (min de 1e en 4e sectie) zou als omvattende
groep optreden en daartoe een uitgangstelling innemen tussen de korenmolen
en de Wassenaarse weg. Eveneens om 18.55 voorwaarts gaande, moest zij
terrein winnen in zuidoostelijke richting en vervolgens Valkenburg uit
westrichting aanvallen. De M.C. moest mee oprukken.
-
De 1e en de 4e sectie MC (vijf stukken) onder 1e Lt.
Ringnalda (SC1,4-MC-I-9R.I.) kregen bevel in stelling komen
noord van de Oude Rijn aan de weg Rijnsburg-Valkenburg, ter hoogte
van de wegknik nabij het voetveer over de Rijn. Zij moesten de aanval der compagnieën steunen door vuur
te brengen op zichtbare doelen aan de weg en in het dorp.
S.C1.-2-I-9 R.I., res. 1e Lt Bertstra, kreeg opdracht zich
te melden bij C.-3-I-9 R.I.
Omstreeks 15.30 was geheel I-9 R.l. (met uitzondering
van een sectie van de 3e Comp., welke ter beschikking was gesteld van
C.-12 R.I. te Noordwijkerhout), opgesteld op de kunstweg Noordwijk Binnen
- Katwijk aan de Rijn, met het hoofd bij de draaibrug.
Sgt. J.W. Nijholt, 2s-MC-I-9RI;
-
Eensklaps davert rechts van ons de artillerie. Instinctief werpt
ieder zich tegen de grond. Onnodig.... het is onze eigen artillerie,
welke hoog over ons heen, we horen de projectielen wapperend suizen,
en voor Katwijk aan de Rijn, Valkenburg beschiet. We kunnen de
granaten zien ontploffen, wanneer ze zijn neergekomen. We trekken
verder door Katwijk, begeleid door het monotoom gedreun van de
kanonnen, die onafgebroken doorvuren. In Katwijk is bijna geen ruimte
om te passeren, zo vol staat het met bereden artillerie. De
artilleristen kijken ons bedenkelijk aan en wensen ons sterkte bij
onze tocht naar voren. Wij begrijpen hen niet.... sterkte.... naar
voren? Wat is hier dan? Wat moeten we nu dan doen? Bezorgd over wat
ons te wachten staat en hevig verontrust door het niet weten marcheren
we verder door Katwijk.
De
voorgeschreven opstellingen, ter hoogte van de eerste brug in de weg naar
het dorp Valkenburg, waren tussen 17.00 en 18.00 ingenomen, waarbij
alleen de 1e en 4e sectie zware mitrailleurs noord van de Oude Rijn van hun
opdracht waren afgeweken. Deze waren namelijk, op advies van kapitein
Tonnet (C.-instructie batterij 7 veld.), die de aangewezen
opstellingsplaats onbereikbaar achtte wegens vijandelijk vuur,. ongeveer
400 m noord van de wegknik in stelling gekomen.
2-I-9 R.I. (min een sectie) werd belast met het bezetten van de
kanaalovergangen van de zee tot en met de draaibrug noord van Katwijk aan
den Rijn. Zij stond onder het rechtstreekse bevel van C.-4 R.I.
Situatieschets
3e aanval.
Omstreeks 18.00 opende de afdelingsofficier van III-2
R.A., kapitein Schröder, het vuur met de 2e Batterij, waarna voorwaartse
verlegging volgde, tot tenslotte het vuur van de gehele afdeling op de kom
van het dorp kwam te liggen, waar verschillende branden ontstonden.
Tijdens dit vuur rukte de infanterie voorwaarts.
Sgt. J.W. Nijholt, 2s-MC-I-9RI;
-
Voor ons staan twee grote groen geverfde houten loodsen. Tot op
ongeveer honderd meter zijn we deze loodsen genaderd, als we eensklaps
onder vuur komen te liggen. Vlakbij ons knallen schoten! Allen liggen
plat en buiten iedere oneffenheid in het terrein uit om er achter te
dekken. Allen, behalve één, dat is onze majoor. Hij zoekt geen
dekking, hij loopt van de ene vleugel naar de andere en probeert met
alle macht ons voorwaarts te krijgen. Daar klinkt plotseling geknal
vlak achter ons... daar is weer die verschrikkelijke onzekerheid: waar
zit de vijand? Allen denken we, dat er wordt geschoten uit de loodsen
vlak voor ons. Ieder legt zijn wapen aan en vuurt, zonder bepaald te
richten, op de beide houten gebouwen. De mitrailleurs gaan ratelen en
zagen de planken bijna door. Geen mug kan zich meer levend bevinden in
die houten hokken en toch klinken nog schoten vlakbij. In Godsnaam...
waar zit die ver.... vijand! We moeten voorwaarts! Een kogel fluit vlak
voor me langs en slaat op geen armlengte afstand in de schuine helling
van de greppel, waarin ik lig. Voorwaarts moeten we, tegen het vuur
in! De moed ontzinkt me, dieper kruip ik in de greppel.
De 3e compagnie bereikte de steenfabriek nabij de
overgang van de Korte Watering, ongeveer 400 m van het dorp,
nadat veel tijd verloren was gegaan met het onderzoeken van woningen
en het dekken tegen vuur, dat uit alle richtingen scheen te komen.
Luitenant Nout;
-
Een hevig vuur dwong ons te dekken. Nadat ik ongeveer tien minuten plat op de grond gelegen had,
zag ik even opkijkend, tot mijn verbazing de majoor van der Schee,
rechtopstaande bevel geven. Deze rustige houding schonk mij mijn
zelfvertrouwen terug en gaf me de moed om eveneens te gaan staan.
Later toen de duisternis was ingevallen en het gros was teruggegaan,
voegde de majoor zich bij mij op de harde weg. Hij gaf order voor het
samenstellen van een patrouille om de Nederlandse krijgsgevangenen,
die in de kerk van Valkenburg gevangen zouden zitten, te bevrijden. De
omgeving van de kerk werd bereikt doch daar werd op een zo hevige
tegenstand gestuit, dat het dwaasheid zou zijn geweest om verder te
gaan...
De 1e Compagnie en de zware mitrailleurs op de rechter
vleugel moesten volkomen open terrein doorschrijden dat geen enkele
dekking bood en enige brede sloten
overbruggen, zodat het tempo zeer laag bleef. Het tempo van de
huiszoekingen van 3e Compagnie langs de Valkenburgseweg schoot ook niet op. Onderofficieren gaven slecht of geen leiding waardoor veel
manschappen achterbleven. Achtergebleven manschappen van de 1e en 3e
compagnie zagen op een gegeven ogenblik de manschappen die wél vooruit
waren gegaan, aan voor Duitsers en openden abusievelijk het vuur op hen.
Sgt. J.W. Nijholt, 2s-MC-I-9RI;
-
Ondertussen neigt de zon te kimmen. Nog steeds dringen we verder
voorwaarts. Een brede sloot, waarover slechts een smal doorbuigend
plankje ligt, verspert ons de weg. In de looppas wordt de hindernis
genomen. De troep moet zich hier concentreren; allen moeten over het
ene smalle plankje. De vijand heeft gezien, waar hij de meeste
trefkans heeft. Onafgebroken ligt onze "brug" onder vuur. We
moéten er over! Ik snel vooruit, in de looppas over de plank, drie
hevige korte knallen klinken vlak bij mijn hoofd. Instinctief laat ik
me voorover tuimelen, pardoes in de sloot. Ik druk me vast in de
modder, mijn gezicht geperst in het gras van de wallekant. Het koude
water dringt door mijn kleren, ik voel het stromen in mijn schoenen,
het deert me niet.... Ik heb hier een pracht van een dekking.
Daarbij kwam nog dat
er geruchten ontstonden volgens welke parachutisten zouden zijn
geland bij het Pompstation zuidwest van Katwijk aan de Rijn, dus in de rug
van het aanvallende bataljon.
Sgt. J.W. Nijholt (2s-MC-I-9RI);
-
Een snel klein vliegtuig nadert, het afweergeschut achter ons in
Katwijk aan Zee komt in werking, het is dus een vijand. Bliksemsnel
worden enige zakken en kratten over het blinkende wapen gegooid en
zonder ons te verroeren laten we het vliegtuig, dat zich om geen
afweergeschut bekommert, over ons heen suizen. Een lichtkogel stijgt
op uit Valkenburg. Contact! De jager zwenkt, cirkelt boven het dorp en
verdwijnt in Zuid-Oostelijke richting. Nauwelijks is hij weg, of,
precies langs hetzelfde paadje maar veel lager, komen vier grote
zwarte gevaarten aanbrommen. Op misschien 1500 meter van ons vandaan
laat één van de machines een twintigtal voorwerpen vallen...
Bommen?!.... We verbleken. Valschermen openen zich.... het zijn geen
bommen, het zijn parachutisten! Van alle kanten ratelen mitrailleurs,
ook Riekele heeft bliksemsnel zijn wapen omgeworpen. Er zullen niet
veel levend beneden zijn aangekomen!
Ondertussen komen de grote transportkisten nader, ze vliegen precies
over de halve cirkel , die wij om Valkenburg hebben getrokken en zo
laag, dat het afweergeschut, dat achter de duinen staat, hen net niet
bereiken kan. Zij kennen hun werk, onze tegenstanders! Wij mogen niet
vuren op vliegtuigen om onze opstellingen niet te verraden.
Onbeweeglijk zitten en liggen we weggedrukt. Vlak over ons heen suizen
ze, angst snoert onze de keel dicht.... als ze ook hier parachutisten
loslaten zijn we verloren, loodrecht naar boven schieten kunnen we
niet.... We durven ons pas weer te bewegen, als de machines in
Noordelijke richting verdwijnen, nadat opnieuw enige lichtkogels uit
het dorp zijn opgestegen. De betekenis van deze lichtkogels kennen we
niet en we gissen nog, als we in het Noorden afweergeschut in actie
horen komen. Dat is vliegveld "Langeveld", bij Noordwijk,
dat we ook gisteren bezig gezien hebben.
Er werden voor de Duitsers bij Valkenburg voorraden
afgeworpen en aangezien er in de rug van het aanvallende bataljon, uit de richting
van het pompstation werd
gevuurd door delen van III-4 R.I. op Duitsers in de omgeving van het
vliegveld - het vormde echter geen gevaar voor de
eigen oprukkende troepen van I-9RI - voelde men zich daadwerkelijk bedreigd en
stokte de opmars reeds na enige honderden meters ter hoogte van de brug
over de Grote Watering.
Bij het invallen van de duisternis gelastte van der Schee, die zich
moedig in voorste lijn had begeven maar geen kans zag zijn manschappen
verder vooruit te krijgen, de terugtocht naar de uitgangsstelling.
Het bataljon had twee doden,
waaronder Soldaat D. Visser van de mitrailleur compagnie, en enige gewonden te betreuren.
De compagniescommandant van de 3e compagnie was overspannen geraakt en moest in het sanatorium Rhijngeest worden
opgenomen. Vaandrig P.v. Elsen nam het commando over. De
compagniescommandant van de 1e compagnie was gewond geraakt, res 1e
Lt.
van Coeverden nam het commando over.
Verschillende groepen van 3-I-9R.I. en de 2e en 3e
sectie MC groeven zich in langs de Valkenburgse weg.
Sgt. J.W. Nijholt, 2s-MC-I-9RI;
-
De duisternis is gevallen. Onze sectiecommandant ziet reeds geen
onderscheid meer tussen land en water, hij loopt recht in een sloot.
Hij had een affuit op zijn rug, muurvast drukt het ijzeren gevaarte
hem in de modder.... Twee jongens hebben de plons gehoord, aan zijn
benen trekken ze hem uit het slijk vandaan en redden hem van een wisse
verdrinkingsdood. We kunnen niet verder, we graven ons in. Verstijfd
van de kou en rillend in mijn natte plunje ben ik bijna niet in staat
de pioniersschop vast te houden. Ik vraag mijn
compagniescommandant, die naast me ligt te graven, of ik terug mag
gaan naar Katwijk, om droge kleren te halen. Ik kan toch onmogelijk de
nacht in mijn doorweekte kleding op het open veld doorbrengen! Het
wordt geweigerd, het kan niet. De kapitein heeft opdracht gekregen
zich hier met zijn compagnie in te graven, dan kan hij toch geen
sergeant laten terug keren. Ik begrijp het en graaf verder, vast
overtuigd, dat dit mijn dood zal worden. Dit kan zelfs de sterkste en
meest geharde body niet uithouden.
In de nacht werd onder leiding van majoor van der
Schee, luitenant Nout en vaandrig van Elsen een patrouille van 25 man
uitgezonden om de krijgsgevangenen uit de kerk te bevrijden. Ook deze actie
liep vast in de omgeving van de kerk in zwaar vijandelijk vuur. Met één
gewonde wist de patrouille zich veilig terug te trekken. Majoor van der Schee
overtuigde zich er persoonlijk van dat er niemand was achtergebleven.
Een voorstel van majoor van der Schee om gedurende de nacht van 12 op 13
Mei een overval te doen met stootgroepen op vrachtwagens werd door overste
Buurman afgewezen, aangezien deze bevel had ontvangen aanvallende
ondernemingen te staken.
Er werden lichtsignalen van de vijand gemeld. Uit proeven bleek, dat
wit betekende; "hier zijn wij", rood; "wij worden
aangevallen", en blauw; "wij vallen aan". Het waren in
hoofdzaak witte signalen. Op die lichtsignalen werd gevuurd waarbij vaak
ook eigen troepen werden getroffen.
*****
De Haagsche Schouw en omgeving.
II Dep.Inf.
Ondanks de in de avond van 10 Mei door C.-I L.K.
getroffen regeling, waarbij alle troepen binnen het actierayon van C.-III
Div. onder die commandant werden gesteld, bleven de onderlinge
bevelsverhoudingen dezer troepen op 11 Mei aanvankelijk nog zeer vaag.
De reden hiervan was, dat C.-III Div., die niet beschikte over volledige
gegevens ten aanzien van de binnen zijn rayon optredende depottroepen en
veiligheidstroepen van de Vesting Holland en er niet in slaagde in korte
tijd voldoende inzicht daarin te verkrijgen, naliet een bevelsregeling te
treffen of bevelen te geven.
Wat de drie bataljonscommandanten betreft,
was;
-
Majoor van Weenen ( C.-15 Dep.Bat.) door overste Sieperda
(C.-Il Dep.Inf.)
op 10 mei belast met het bevel over alle depottroepen bij de Haagse
Schouw en omgeving.
-
was majoor Mulder tijdelijk belast met het bevel
over II-1 R.I. en de 1e Sectie van 2-II-1 R.I., ter sterkte van slechts
15 man onder de voormalige wC.II-1R.I., dat naar Den Deijl en Wassenaar
was opgerukt.
-
En was majoor Alofs (C.-10 Dep.Bat.) in de late avond
van 10 Mei naar Leiden teruggekeerd, waar een deel van zijn bataljon
de noord-,oost- en zuidelijke toegangen tot de stad afsloot.
Op 11 Mei nam Overste Sieperda. de troepen bij de Haagse Schouw weer
onder zijn bevel en belastte hij majoor Alofs en majoor Weenen met
de commandovoering over de troepen die respectievelijk op de rechter
en de linkeroever van de Oude Rijn waren ingezet.
In de ochtend van die dag kwam de 2e Sectie van 2-I-1 R.I. onder vaandrig
Joosten, welke de cp. van C.-1 R.I. (Oud Poelgeest) beveiligde, maar door
laatstgenoemde ter versterking van de depottroepen naar de Haagse Schouw was
gezonden. aldaar aan. Zij werd ter beschikking gesteld van majoor van Weenen,
die de sectie doorzond naar van Boecop (C.-6-22 Dep.Bat.).
Ook de omstreeks 9.30 aankomende 1e Sectie van 2-II-1 R.I., ter sterkte
van slechts 15 man onder luitenant Rodenhuis, die door majoor Mulder (C.-22
Dep.Bat.,als wd.C.-II-1 R.I.) naar de Haagse Schouw was gedirigeerd, werd
ter beschikking gesteld majoor van Weenen, die daardoor een detachement ter
sterkte van ongeveer een compagnie onder zijn bevel had.
Omstreeks 11.00 gaf majoor van Weenen, op last van Overste Sieperda, aan
kapitein van Boecop (C.-6-22 Dep.Bat.) bevel, om met zijn detachement dat
zich bevond in boerderij Veldzicht aan de rechterzijde van de Rijn, aan de
linkerzijde van de Rijn op te rukken tot de
Wassenaarse Wetering, vervolgens de brug te overschrijden en 's vijands
opstellingen te verkennen.
Ongeveer een uur later ging het detachement, onder een vrij hevig vuur uit de
richting Rhijnvliet, voorwaarts. Sieperda, die zich bij het detachement
aansloot, moedigde de manschappen aan. Zonder verliezen te hebben geleden,
bereikte het detachement de wetering, maar het overschrijden van de brug
mislukte door het daarop gebrachte vijandelijke mortiervuur, waarna begonnen
werd met het inrichten van een stelling van de oever van de Oude Rijn tot 100 m
west van de weg naar Valkenburg. De boerderij Linquanda met kwekerij werd bezet.
Met de eigen troepen aan
de overzijde van de Oude Rijn bij de steenfabriek de Ridder werd een optische
verbinding
tot stand gebracht. Tot 15.00 lag enige malen eigen artillerievuur 4 á 500 m
vóór de eigen opstellingen.
In de namiddag bereikte majoor van Weenen het bericht, dat omstreeks 18.00
een aanval tegen Valkenburg zou worden ontketend door troepen van 4 R.I. te
Katwijk.
Aangezien hij er op rekende, dat C.-III Div. thans óók bevelen zou geven
aan overste Sieperda voor het medewerken aan deze aanval door een actie in de
richting van Valkenburg, droeg hij van Boecop op, in afwachting van de ontvangst
dier bevelen, reeds voorbereidingen te treffen voor het inzetten van een
hernieuwde poging om de Wassenaarse Wetering te overschrijden en in de richting
van Valkenburg terrein te winnen. Daarbij zou steun worden verleend door een
intussen aangekomen detachement huzaren-motorrijder van 1-1R.H.M., onder leiding van de res. 2e
luitenant C. Laan. De
huzaren-motorrijders waren reeds door overste Sieperda (C.-II
Dep.Inf.) vooruit gezonden, doch, na
overschrijding van de Wassenaarse Wetering, door vijandelijk vuur tot teruggaan
gedwongen achter de Wetering.
Het 2e Eskadron Pantserwagen (min het 1e Peloton) was op bevel van de O.L.Z. aangetrokken van het
Veldleger naar 's-Gravenhage. Het 3e Peloton, dat afzonderlijk marcheerde, stelde op verzoek van majoor Alofs bij het passeren van de Haagse Schouw wagen 24 ter beschikking. Enige tijd later vervoegde zich bovendien
aldaar ritmeester Bruinier (
C.-2e Peloton) met de pantserwagens 16 en 18, toen deze vernam dat een actie tegen Valkenburg zou worden ingezet. nam
Bruinier
de drie wagens toen onder zijn bevel.
Toen noch bevelen, noch nadere inlichtingen omtrent de aanval uit de richting
Katwijk werden ontvangen, besloot majoor van Weenen omstreeks 19.00 verkennend
voorwaarts te gaan.
Hij droeg de ritmeester Bruinier op, langs de weg naar
Valkenburg op te rukken en vast te stellen of, en zo ja, waar zich vijand bevond
aan de westzuidwest zijde van de Oude Rijn. Daarbij moest de zijweg bij Rhijnvliet
worden bereikt. Dit laatste is niet gelukt. Het peloton is opgerukt tot in de
voorste lijn der infanterie, waar op aanwijzing van C.-2-I-1R.I. vuur werd
gebracht op enige boerderijen waar vijand werd vermoed.
Aangezien, zoals
hierboven reeds werd vermeld, op deze boerderijen en de omgeving daarvan van
tijd tot tijd artillerievuur was gelegd, zulks, zoals achteraf bleek, door 1-6
R.A. op verzoek van maj. Alofs aan C.-1 R.I., werd van verder oprukken
afgezien.
Bij het invallen der duisternis werden de pantserwagens 16 en 24 teruggenomen naar de
Haagse Schouw. De twee wagens brachten de nacht door bij het klooster nabij de brug. Pantserwagen no 18 bracht de nacht door nabij de steenfabriek de Ridder op de rechter Rijnoever.
Op de rechter Rijnoever had maj. Alofs (C.-10 Dep.Bat.) in de voormiddag opdracht gegeven
aan kapitein Quack (C.-5-22 Dep.Bat.), persoonlijk het bevel op zich te nemen over de troepen bij
de steenfabriek, en daarheen eveneens 1 sectie van 5-15 Dep.Bat., Kaderopleiding
van 5-10 Dep.Bat. en 1 sectie van 5-22 Dep.Bat. te doen verplaatsen, onder
achterlating van een kleine bezetting bij de begraafplaats Rhijnhof. In
de loop van de ochtend kwamen bovendien nog bij de steenfabriek ter beschikking
van C.-5-22 Dep.Bat.: twee mortieren van 6-10 Dep.Bat. (daarheen gezonden door maj. Alofs) en
de 1e sectie van 1 C.Mr.onder sergeantmajoor Bruining, terwijl in de middag nog
twee secties
M.C. van I-9R.I.arriveerde.
Sergeantmajoor Bruining van 1s-1 C.Mr, die een stelling had ingenomen
tussen de gebouwen van de steenfabriek de Ridder, ondersteunde het vuur
met zijn mortieren.
De majoor :
-
Mijn mortieren stonden in stelling tussen de gebouwen van de
steenfabriek. De uitkijkpost had ik op de zolder van een huis geïnstalleerd.
Ik heb vuur afgegeven op doelen nabij een boerderij aan de overzijde
van de Rijn. Na enige tijd staken de Duitsers daar een witte vlag uit.
Een van de Duitsers die Nederlands sprak, kwam naar voren en heeft
contact gehad met een van onze commandanten. De Duitser vertelde dat
zij zich wilden overgeven en verschillende gewonden hadden, die zij op
het grasveld tussen de boerderij en de Rijn zouden neerleggen om te
worden afgevoerd. De man ging terug naar de boerderij en het duurde
geruime tijd voordat we iets zagen gebeuren. Ondertussen hadden zij
echter aanvulling vanuit de lucht gekregen, waarop ze de strijd
hervatte.
Dank zij de vuurkracht van deze zware wapens werd het vijandelijke mortier-
en
mitrailleurvuur, dat uit Rhijnvliet e.o. op de steenfabriek werd gebracht,
zodanig minder, dat de bereikte opstelling gehandhaafd kon blijven en zelfs een
boerderij tegenover Rhijnvliet door een groep infanterie onder een luitenant kon
worden bereikt en vastgehouden. In de loop van de dag werd meermalen vuur
gebracht vóór de eigen troepen op de linker Rijnoever. Behalve door de eigen
zware wapens geschiedde dit ook door I-6 R.A. en l-III-15 R.A. op verzoek van
C.-10 Dep.Bat. aan C.-I R.I. Een kornet van I-6 R.A. werd daartoe als waarnemer
naar de steenfabriek gezonden.
**
Kapitein Epkema( C.-6-15 Dep. Bat.), nam met kaderopleiding--5-15 Dep.Bat.
van Lt. Zwerver de zorg op zich
van de bewaking van het terrein west van de weg naar Den Haag, tussen de
Haagsche Schouw en kilometerpaal 13 van genoemde weg. West van deze opstelling
lag II-1R.I.
Tijdens deze bewaking, in
het bijzonder in de middaguren, werden zij bij talrijke aanvallen van
vliegtuigen beschoten met vijandelijke vliegtuigmitrailleurs.
Lt. Zwerver kreeg onderstaand schriftelijk bevel om vijanden verkleed als
politieagenten aan te houden.
Het huizencomplex west van verkeersweg, bij de stelling, werd nu geheel door
de bewoners ontruimd en volledig nu door Lt Zwerver bezet. De telefoonverbinding
in deze huizen werkte niet. Met behulp van de autowrakken werd de in de nacht
neergezette versperring verbeterd om het verkeer tot langzaam rijden, c.q tot
stilstand te kunnen brengen.
Bij verkenning van het voorterrein trof de Lt. Zwerver een villa, oost van
de verkeersweg, t.o. Mariahoeve geheel verlaten aan. Achter in de
tuin lagen enige parachutes. Met behulp van een door een Duitse parachutist
verloren veldkijker, werden op het vliegveld Valkenburg 44 JU transporttoestellen
geteld.
Op de loodsen bij het vliegveld stond echter tot verbazing van de
luitenant de Nederlandse driekleur. Naast de H.T.M. baan, bij de stelling van de
kaderklas lag een neergestorte D.21. Met uit de huizen gerequireerde schoppen
werd met ingraven begonnen. Controle werd
uitgeoefend op passerend verkeer.
**
Hoewel overste Sieperda zeer goed het belang inzag van een actief
optreden op de linker Rijnoever in de richting van Valkenburg en hij
daartoe ook aanwijzingen verstrekte, zag hij in de loop van de dag van
verdere offensieve acties af en wel om de volgende redenen.
In de eerste plaats achtte hij de slecht bewapende, nog slechts korte
tijd opgeleide en heterogeen samengestelde depotonderdelen weinig
geschikt voor een dergelijk optreden, maar bovendien bleef hij
onvoldoende ingelicht, omtrent de
plannen van de eigen troepen te Katwijk, en wel in het bijzonder voor wat
betreft de vuuropdrachten aan de artillerie aldaar.
Dat deze onbekendheid van groot gevaar kon zijn bij een ongecoördineerd
optreden tegen Valkenburg, zowel uit de richting - Katwijk als uit de richting
Haagse Schouw, bleek maar al te duidelijk, toen in de loop van de dag de eigen
artillerie uit Katwijk vuur bracht op 300 á 400 m N.W. van de Wassenaarse
Wetering, tot welk water de depottroepen juist waren opgerukt
**
Instructie Batterij 7 veld te Rijnsburg.
De afsluiting van de toegangen tot Rijnsburg bleef gehandhaafd, waarbij
de achtergelaten 1e sectie van 1-I-1 R.I. onder vaandrig Meijer werd ingeschakeld. Om 11.30
vertrok, op verzoek van overste Buurman (C.-4 R.I.), de batterijcommandant kapt. Tonnet met 15 man naar
het Seminarium te Katwijk aan den Rijn, waar volgens geruchten vijand zou
zijn gesignaleerd. Bij aankomst aldaar, bleek het gebouw door eigen
troepen te zijn bezet, waarna Tonnet terugkeerde.
Afgezien van het optreden van de sectiën zware mitrailleurs van I-9
R.I., die in de namiddag in de zuidwestrand van Rijnsburg in stelling kwamen
en vuursteun verleenden bij de derde aanval op Valkenburg, kwamen te Rijnsburg
geen gevechtshandelingen voor. Bevelen werden niet ontvangen.
**
Depotafdeling Regiment
Artillerie te
Oegstgeest.
De reeds op 10 Mei uitgevoerde afsluiting van de toegangen tot het
kantonnement bleven op 11 Mei gehandhaafd. Daarbij werd tevens gebruik
gemaakt van 15 M.C., de kaderklas-10 Dep.Bat. onder de res. 1e lt. C. van Oyen en de bij het viaduct
in de autoweg geplaatste sectie van 10 Dep.C.B.T.
Voor zover bekend, was het viaduct in de autoweg en het terrein ter
weerszijden daarvan bezet door twee pelotons van de 1e Batterij, met
daarachter nog een peloton als reserve. Onder het viaduct stond een stuk 7
veld in stelling, zodat het vuur kon brengen in de richting van de Leidse
weg. Vóór dit stuk was de weg versperd met voertuigen.
De 2e Batterij bezette verschillende wegenknooppunten in de west- en de
zuidwestrand van Oegstgeest.
Van 15 M.C. werden twee sectiën ingedeeld bij de 1e Batterij en
opgesteld tussen de autoweg en de Leidse weg. De andere twee sectiën
kwamen ter beschikking van C.-2e Bt., die ze in de westrand van het
bedekte terrein van Endegeest in stelling deed komen.
Gedurende de gehele dag werd in de omgeving druk gepatrouilleerd in
verband met steeds weer ontvangen berichten omtrent daling van
parachutisten. Omstreeks 11.30 werd een melding ontvangen, dat langs de
kunstweg Rijnsburg - Oegstgeest een vijftigtal parachutisten in opmars
waren en dat bij Warmond parachutisten waren geland. Zelfs opende het stuk
van 7 veld onder het viaduct op zeker ogenblik het vuur op een vermeend
vijandelijk mitrailleursnest, dat tenslotte een eigen opstelling bleek te
zijn.
Geen dezer meldingen bleek juist. Vijanden werd nergens aangetroffen.
Om 12.45 werd van C.-I L.K. de mededeling ontvangen, dat de afdeling
onder bevel was gesteld van C.-III Div. Deze verstrekte op die dag echter
geen enkele opdracht.
C.-1e Batterij zag daarin aanleiding, zich onder bevel te stellen van
C.-II Dep. Inf., feitelijk majoor Mulder, die zich in de nabijheid bleek te bevinden en althans
bevelen gaf. In de avond kwam de 2e Sectie van
3-I-12 R.l. te Oegstgeest aan, waarheen zij op bevel van C.-III Div. uit
Haarlem was aangetrokken.
***
II Depot Bereden Artillerie te
Voorschoten.
Het te Voorschoten gelegerde II Dep.B.A. droeg zorg voor de
beveiliging van dit kantonnement door het vormen van een zevental
detachementen, welke op de toegangswegen werden opgesteld en tevens
patrouilles uitzonden. De sterkte der detachementen varieerde van 20 tot
70 man. De staf van het 2e Depot Bereden-Artillerie had zijn kwartier in
het Raadhuis. De daar gelegerde militairen schoten vanuit de ramen van
de secretarie op overvliegende Duitse vliegtuigen. Tientallen andere
soldaten lagen uitgeput overal in het gemeentehuis op de vloer te
slapen. De wildste geruchten deden de ronde: over een vijfde colonne,
over sluipschutters, vergiftigd drinkwater en besmette kaakjes.
Er deden zich geen bijzonderheden voor.
***
De beveiliging van de stad Leiden.
De in de loop van 10 Mei steeds weer binnenkomende meldingen van militaire
en burgerzijde omtrent Duitse militairen in auto’s die de stad naderden, het
optreden van parachutisten in de onmiddellijke omgeving, en de omstandigheid
dat eenhoofdige leiding van de in Leiden verblijvende troepen gewenst werd
geacht uit een oogpunt van commandovoering, waren oorzaak, dat C.-Groep Leiden
door C.-.Wf.-Vg.-H. werd aangewezen als stadscommandant. Hij kreeg als zodanig
opdracht, de verdediging van Leiden te organiseren en zo nodig te leiden.
Hij liet de daarvoor in aanmerking komende bruggen, voor zover deze toegang
gaven tot de binnenstad, ophalen of opendraaien en bepaalde, dat op de halve
en hele uren verkeer daarover mocht worden toegelaten, waarbij controle werd
uitgeoefend.
Alle overige bruggen werden volkomen afgesloten door middel van betonnen
rioolbuizen, gevuld met zand, en prikkeldraadversperringen, met dien
verstande, dat op drie plaatsen, nl. in de dubbele versperring nabij het
Noordeinde, bij de Hoge Rijndijk en in de Steenstraat een doorrit werd gelaten
ten behoeve van het gecontroleerde verkeer.
Verder deed hij alle vaartuigen, gelegen in de singels, verzamelen in het
Galgewater bij het stafkwartier. Een motorboot werd gebruikt voor
patrouilletochten door de stadsgrachten.
Tevens werd een verkeersregeling ontworpen voor doorgaand verkeer van
's-Gravenhage naar Utrecht, van Utrecht naar Haarlem en van Haarlem naar ‘s-Gravenhage
en omgekeerd.
De stad werd verdeeld in een noordhelft en een zuidhelft met als
scheidingslijn Hoge Woerd, Breestraat en Noordeinde, dus even zuid van de Oude
Rijn.
In de noordhelft werden de beschikbare depottroepen der artillerie ingezet,
in de zuidhelft die der infanterie.
Er werden wachten geplaatst bij de bruggen
en bij enige belangrijke
gebouwen, zoals het telegraaf- en telefoonkantoor, het elektriciteitsbedrijf
enz. - tussen de bruggen werd gepatrouilleerd. Bij de wacht aan het Noordeinde
was een vuurmond van 7 veld ingedeeld, met als taak het onder vuur nemen van
eventueel doorgedrongen vijandelijke pantserwagens en autobussen.
*
In de Doelenkazerne zitten 15 krijgsgevangen
parachutisten. De heer Karsten van de Leidse sterrenwacht hierover in zijn
dagboek:
Omstreeks 17.30 werd nabij de Doelenkazerne, op de Witte Singel, een autobus met Duitse krijgsgevangenen abusievelijk door Depottroepen onder vuur genomen, waarbij een
Duitser werd gedood en een aantal anderen
verwondingen opliepen. Het Nederlandse bewakingspersoneel leed daarbij wonder boven wonder geen verliezen.
Aan personeel beschikte C.-Gr.Leiden over:
-
Troependetachement W.Fr. ter sterkte van bijna 200 man.
-
Troependetachement Gr.L. ter sterkte van ruim 70 man.
-
1,2,3,7-10 Dep.Bat. ter sterkte van ruim 700 rekruten.
-
1,2,3,7-15 Dep.Bat. ter sterkte van ruim 600 rekruten.
-
1,2,3,7-22 Dep.Bat. ter sterkte van ruim 750 rekruten.
-
1,2,3,4-5 Dep.Afd. B.A. ter sterkte van ruim 750 rekruten.
-
6e Depotcompagnie geneeskundige troepen (282 man) .
-
1e Compagnie A.A.T. (min twee sectiën) (60 man).
Gevechtsacties deden zich op 11 Mei niet voor. Wel werden, naar aanleiding
van later onjuist gebleken meldingen betreffende gelande parachutisten in de
omgeving van de stad, patrouilles uitgezonden, o.a. naar De Vink, in de
richting van Zoetermeer, naar Oegstgeest en andere dorpen.
Angst en achterdocht.
De angst voor een Vijfde Colonne die van binnenuit ons land
aanviel, greep ook in Leiden om zich heen. Die angst veroorzaakte nogal wat
achterdocht en verwarring. Overal werd van verraad gesproken. Op straat liet
men iedereen woorden zeggen die buitenlanders niet goed konden uitspreken,
zoals 'Scheveningen, Scheve Schaats en Schobbejak'. Onder de Depottroepen was
die angst zo mogelijk nog sterker, omdat zij verwachten dat zulke colonnisten
juist op hen schoten.
Zulks wantrouwen werd mede veroorzaakt door het communiqué van het Algemeen
Hoofdkwartier dat opriep:
-
Wantrouwt alle radioberichten en
strooibiljetten die spreken van het staken van het verzet, van
onderhandelingen met de aanvaller, enz. Nooit of te nimmer zullen opperbevel
en Regering zich inlaten met onderhandelingen met den vijand.
Militaire waarnemingen werden via de gewone radio omgeroepen en wekten overal
ontsteltenis. Het waren waarschuwingen die, terwijl ze zekerheid wilde
scheppen, onzekerheid bevorderde.
*****
Gevechtsgroep 1R.I.
Op het einde van de eerste oorlogsdag waren de troepen te Wassenaar, Den
Deijl en Maaldrift, op aanwijzing van Lt.kol. J.J. Teding van Berkhout (C.-I
R.H.M.), die op 10 Mei 17.00 uur II en III-1 R.l. op last van de commandant
Vesting Holland (C.-Vg.H.) onder zijn bevel nam, tot legering overgegaan ter
plaatse waar zij zich op dat ogenblik bevonden. Elk onderdeel droeg zorg voor
eigen beveiliging, terwijl bij de meest blootgestelde compagnieën en
eskadrons de automatische wapenen in stelling bleven en door piketten werden
bemand.
-
In de richting van de Haagse Schouw namen de M.C. (min twee sectiën)
van II-1 R.I. te Maaldrift, 4-Dep.Bat.Gr. in het bedekte terrein bij
Zuidwijk en 6-3 R.H. te Den Deijl á cheval van de autoweg,
vooruitgeschoven opstellingen in.
-
Daarachter te Den Deijl legerden St.-II-1
R.I., 2-II-1 R.I. (min de 2e Sectie), 3-II-1 R.I. (min 1e en 2e Sectie),
terwijl III-1 R.l. aan de west- en noordzijde van Wassenaar was
ondergebracht. De 1e én 2e Sectie van 3-II-1 R.I. bevonden zich
respectievelijk bij de Watertoren van Wassenaar en bij de Uitzichttoren
nabij de wegenvork Katwijkse weg - Wassenaarse Slag.
In de loop van de nacht, kort na 3.00, kwamen de twee bij de Haagse Schouw
achtergebleven sectiën van M.C.-II-1 R.l. te Maaldrift aan, tezamen met de
keukentrein van II-1 R.I. en de sectie van 1 C.Pag. welke voor dit bataljon
was bestemd.
Kol. van Loon (C.-I R.l.) bleef met zijn staf en 1
C.Mr., lt. Hillebrands (C.-1C.Pag. zonder de sectiën) en I-6 R.A.
te Oud Poelgeest in Oegstgeest.
Majoor Mulder (C.-22 Dep.Bat.), die optrad als wndC.-II-1 R.I., had in verband met het niet
ter
plaatse zijn van de keukentrein, reeds voordien brood en koffie uit Leiden
doen aanvoeren naar de Maaldrift.
Van 1R.H.M.
-
Bleef gedurende de nacht van 10 op 11 Mei tot 3.30 het 2e
Eskadron (min een peloton) opgesteld aan de N.O.rand van Wassenaar tussen de
autoweg en de Zijlwetering, rechts aangeleund aan 6-3 R.H. Eén peloton sloot
ter hoogte van Rodebuurt de kunstweg naar Katwijk en naar de Wassenaarse Slag
af.
-
Het M.E., waarbij zich in de loop van de nacht nog een sectie aansloot, het
eskadron pag. en de sectie mortieren legerden te Wassenaar in de omgeving van
de cp. van C.-I R.H.M. (Gemeentehuis De Pauw).
-
C.-l-1 R.H.M. en twee pelotons van dit eskadron bereikten Wassenaar in de
loop van de nacht en gingen tot legering over. Een deel van dit
eskadron bevond zich nog te Bleiswijk.
-
Van de overige te Wassenaar aangekomen onderdelen bezette 5-Dep.Bat.Gr.
(min twee sectiën) de N.O.rand van het dorp tussen de Zijlwetering en de
kunstweg naar Katwijk ter hoogte van Oostdorp, zodat rechts en links
aansluiting bestond aan delen van 2-1 R.H.M. Bovendien bevonden zich van deze
compagnie enige groepen in het terrein Duinrel en een sectie bij de Kievit,
ter bewaking van het daarheen verplaatste materieel van het luchtvaartbedrijf.
-
6-Dep.Bat.Gr. (min een sectie) nam stelling aan de Storm van
's-Gravenzandeweg,
ter hoogte van de oprijlaan naar huize Duinrel en patrouilleerde in het
bedekte terrein.
-
Een sectie van 5-Dep.Bat.j. bezette de wegenvork 350 m meer noordelijk,
doch werd op 11 Mei 3.30 op bevel van C. -Vg.H. per auto naar 's-Gravenhage
(Haagse Bos) aangetrokken.
-
Tenslotte beveiligde een sectie van 22 Dep.C.B.T. de telefooncentrale te
Wassenaar, terwijl de rest van het teruggetrokken "Detachement
Wassenaarse Slag" van 4 Res.G.C. zich had aangesloten bij de 1e Sectie
van 3-II-1 R.I. bij de Watertoren.
Om 3.30 ontving C.-1R.H.M. van C.-Vg.H. bevel, 6-3 R.H., 2-1R.H.M. en M.E.-1R.H.M. naar 's-Gravenhage te zenden als beweeglijke reserve.
Nadat, voorzover zulks door C.-1 R.H.M. nodig werd geacht,
aflossing had plaats gehad, vertrokken deze onderdelen.
Op bevel van C.-1 R.I., gericht aan C.-II-1 R.I. en
C.-III-1R.I., verzonden om 4.45 en te Wassenaar ontvangen omstreeks 7.00, werd
het volgende gelast;
-
Beide bataljons mochten niet verder in de richting 's-Gravenhage oprukken
dan tot de lijn 500 m zuid van de weg Wassenaarse Slag-Den Deijl-Voorschoten.
-
II-1 R.I. moest met de M.C. en een tirailleurcompagnie Maaldrift bezet
houden en met de rest van het bataljon het terrein tussen de autoweg naar
Haagse Schouw en de Zijlwetering van vijand zuiveren.
-
III-1 R.I. kreeg de opdracht, het terrein tussen Zijlwetering en Oostdorperweg
te zuiveren.
Deze opdrachten werden als volgt uitgevoerd.
II-1R.I
Tegelijk met het bovengenoemde bevel ontving C.-II-1 R.I.
een om 5.35 verzonden bevel van C.-I R.I., luidende:
Majoor Mulder, die nog steeds als wndC.-II-1 R.I. optrad
en zijn cp. nabij kp. 12 aan de autoweg had waar tevens de Vbd.A. een
opstelling kreeg, gaf de volgende bevelen:
-
aan 1e Lt. Broersma (C.-2-II-1R.I.),
de 3e sectie te plaatsen bij de boerderij noordwest van de brug over de
Wassenaarse Wetering in de Hogeboomse weg, en één sectie aan de autoweg
van kilometerpaal 11 tot 200 m noordoost daarvan, front naar het
noordwesten.
-
aan 1e Lt Strabbing (C.-3-II-1R.I.), 4e
sectie stelling te doen nemen bij de boerderij Landlust, front noord en
noordoost, en de 3e sectie 700 m noordwest van Landlust, aan de
zuidwest-noordoost lopende weg, front noord en noordwest.
-
aan kapt. Bloemhof (C.-M.C.), de 4e sectie
zware mitrailleurs in stelling te brengen bij de driesprong Maaldrift, 500
m zuidoost van de brug over de Wassenaarse Wetering, en één sectie bij
Deileroord. De beide andere sectiën der compagnie moesten de reeds
ingenomen stellingen noord van kp.12 blijven innemen en zo nodig
verbeteren.
De sectie van 1 C.Pag. werd in stelling gebracht aan de autoweg ter hoogte
van kp. 12. De weg werd ter plaatse versperd.
Bovengenoemde opstellingen werden in de loop van de voormiddag van 11 Mei
ingenomen. Alleen de sectie van de 2e Compagnie slaagde er niet in, de
aangewezen boerderij te bezetten. Tijdens de verplaatsing van deze sectie ging
Lt. Spruyt met een sergeant, drie man en een lichte mitrailleur beveiligend
vooruit naar de hooggelegen brug. Toen zij de brug bereikten en de lichte
mitrailleur in stelling wilden brengen, werden zij verrassend onder vuur
genomen door een zeer nabij zijnde Duitse patrouille, waarna zij zich gevangen
gaven. De rest van de sectie, onder een sergeant, rukte niet naar de brug op,
maar nam 300 m zuidoost daarvan stelling. In de loop van de dag zond majoor
Tielrooy (C.-II-1 R.I.), - die omstreeks 11.00 uur het commando van majoor
Mulder overnam
die daarop naar de Haagse Schouw vertrok. -, die ter controle ter plaatse kwam, de sectie over de brug,
waarna zij zonder enige vijandelijke inwerking de boerderij bezette.
In de namiddag, toen in de richting van Valkenburg parachutes werden
waargenomen, namen de sectiën zware mitrailleurs deze meermalen onder vuur.
Overigens deden zich die dag geen bijzonderheden in de omgeving van de
Maaldrift voor. Alleen trof de 3e Sectie van 3-II-1 R.I. onder vaandrig
Flameling in een boerderij een tweetal gewonde Duitse soldaten aan, benevens
een negental motorrijwielen, afkomstig van 1 R.H.M., en een hoeveelheid Duitse
wapens en munitie.
De 1e Sectie van 2-II-1 R.l. werd reeds omstreeks 8.30, op last van de B.C.,
naar de Haagse Schouw gezonden, waar de S.C. zich meldde bij C.-15 Dep.Bat.
In de late namiddag keerde de 2e Sectie van 3-II-1 R.I. onder sergeant
Wagter in zeer vermoeide toestand terug van haar detachering aan de
Wassenaarse Slag (uitzichttoren).
III-1R.I.
Van het aanbreken van de dag af waren de compagniescommandanten van III-1
R.I. voortgegaan met de verkenning en het doen bezetten van de in te nemen
stellingen in de noord- en noordwestrand van Wassenaar, zulks ter uitvoering
van de door C.-1 R.H.M. in de late avond van 10 Mei aan kapt. Meijer (C.-III-1
R.I.) verstrekte opdracht, waaraan door het invallen der duisternis toen niet
volledig gevolg kon worden gegeven.
De bevelen van kapitein Meijer hielden het volgende in:
-
De 1e Compagnie onder Lt. Venema moest de N. en N.W.rand afsluiten door
een opstelling in te nemen tussen de Oostdorperweg en de Katwijkseweg
(beide wegen inbegrepen), waarbij de rechtervleugel bij Bellesteyn en de
linkervleugel bij de wegenvork Wassenaarse Slag - Katwijkseweg moest komen.
-
De 2e Compagnie onder kapt.
van den Heuvel en de 3e Compagnie (min twee sectiën) moesten
stelling nemen in het bedekte terrein van Duinrel, met de rechtervleugel
aansluitende bij bovengenoemde wegenvork en met de linkervleugel bij de
wegenknik 1200 m zuidzuidwest daarvan.
-
De overblijvende twee sectiën van de 3e
Compagnie werden bestemd voor bewaking en beveiliging van de
treinvoertuigen, de cp. en andere objecten in het westen van het dorp.
-
Lt. Kroneman (C.-M.C.) kreeg opdracht, één
sectie in stelling te laten komen bij het begin van de Oostdorperweg en
één bij de Watertoren van Wassenaar.
-
De rest der compagnie (twee sectiën) moest
stellingen bezetten langs de zuidrand van de Oostdorperpolder, zodat
verband werd gelegd tussen III-1 R.I. en II-1 R.I. bij Maaldrift.
Dit bevel werd door de Compagniescommandanten als volgt uitgevoerd.
-
C.-1e Comp., die nog tijdens de duisternis
zijn compagnie deed oprukken van Den Deijl naar de wegenvork
Oostdorperweg-Katwijkseweg, trof aldaar de sectie van 6-Dep.Bat.Gr. aan.
De seciecommandant waarschuwde hem zeer voorzichtig te zijn, aangezien zich veel
Duitsers in de omgeving bevonden.
-
C.-1e Comp. gaf C.-1e Sectie opdracht, zich
met zijn sectie te begeven langs de Oostdorperweg tot de wegenvork nabij
Bellesteyn, aldaar stelling te nemen en verbinding te zoeken met de 2e
Sectie, die in het terrein west van dit punt zou komen.
-
C.-2e Sectie kreeg opdracht, 500 m op te
rukken langs de Oostdorperweg, dáár het aanbreken van de dag af te
wachten en vervolgens een opstelling in te nemen halfweg tussen de
wegensplitsing bij Bellesteyn en het punt van samenkomst van Katwijkseweg.en Wassenaarse Slag.
-
C.-3e Sectie moest laatstgenoemd punt bezetten en kreeg een groep van de 4e
Sectie toegevoegd.
De C.C. vestigde zijn cp. bij de wegenvork Oostdorperweg-Katwijkseweg en
hield de 4e Sectie (min een groep) aldaar in reserve. Kort na het licht worden op 11 Mei waren deze opstellingen ingenomen.
De 2e Compagnie verbleef de nacht van 10 op 11 Mei in de westrand van
Wassenaar tussen de P. K. en R.K. en loste, na het vertrek van 2-1 R.H.M., dit
eskadron met één sectie af. Deze sectie kwam toen onder bevel van C.-1-III-1
R.I.
De rest der compagnie richtte zich ter verdediging in aan de Storm van 's-Gravesandeweg,
west van de R.K., rechts aangeleund aan 6-Dep.Bat.Gr. Dat de compagnie niet oprukte naar het bedekte terrein van Duinrel, zoals
haar was opgedragen, is een gevolg geweest van het
gebeurde bij I-1 R.l. aan de Wassenaarse Slag, waarover straks meer.
De 3e Compagnie, die in de avond van 10 Mei, bij aankomst te Den Deijl,
opdracht had ontvangen een geconcentreerde opstelling in te nemen zuid van de
R.K., was daarheen afgemarcheerd en aldaar tot rust overgegaan.
Bij het aanbreken van de dag werden twee sectiën aangewezen voor
bewakingsdiensten binnen Wassenaar. De rest der compagnie, waarbij acht lichte
mitrailleurs, richtte zich ter verdediging in langs het noordelijk deel van de
Storm van 's-Gravesandeweg tussen
1-III-1 R.I. (bij Oostdorp) en 6-Dep.Bat.Gi:., over een frontbreedte van
ongeveer 500 m.
De M.C., die de nacht van 10 op 11 Mei doorbracht in de westrand van Den
Deijl, werd bij het aanbreken van de dag nadat aan de compagnie nog de
vaandrig Everard met de 2e
Sectie van M.C.-II-4 R.I. was toegevoegd als volgt opgesteld
-
één
sectie ter weerszijden van de brug over de Zijlwetering in de van Zuylen van
Nijeveltstraat.
-
een andere sectie plaatste één stuk bij elk der twee meer zuidwest gelegen bruggen over die Wetering en één stuk bij de R.K. aan de Storm
van 's-Gravesandeweg in vak 2-III-1 R.I.
-
De 2e Sectie werd in stelling gebracht nabij het kruispunt van Zuylen van
Nijeveltstraat-Zijllaan, front noordoost en noordwest.
-
de 3e Sectie bezette de Watertoren.
-
de 4e Sectie kwam ter beschikking van
C.-1-III-1 R.I., die één stuk zuidoost van de Oostdorperweg en twee
stukken noordwest daarvan (in de noord punt van de z.g. Rode buurt) in
stelling deed komen.
**
Kort na het aanbreken van de dag op 11 Mei, trokken langs de Wassenaarse
Slag tal van groepen manschappen en voertuigen terug in de richting van
Wassenaar. Deze waren afkomstig van het overvallen I-1 R.I.
De 3e Sectie van 1-III-1 R.I., op het kruispunt Wassenaarse Slag -
Katwijkseweg, werd door deze vluchtelingen beïnvloed en trok met hen terug
tot Oostdorp, waar de C.C. stellingname gelastte langs de Storm van 's-Gravesandeweg,
zuid van de Katwijkseweg (waar zich ook reeds de beide sectiën van 3-III-1
R.I. bevonden).
Behalve delen van I-1 R.I., waarbij onder meer kapt. Bergmans, trokken
bovendien van de Wassenaarse Slag terug:
-
1 Bt.6 veld (zonder de Battterijcommandant),
-
een sectie van 4 Bt.6 veld,
-
de 2e Sectie van 4 C.Mr. onder Lt. Broens en de
-
2e Sectie van M.C.-II-4 R.I. onder vaandrig Everard.
-
2-I-4R.I. onder Lt Nijbakker.
In de loop van de dag werden de manschappen van I-1 R.l. te Wassenaar
verzameld en onder bevel van Bergmans belast met beveiligingsopdrachten in het
dorp.
Van 1 Bt.6 veld werd één sectie in stelling gebracht op de autoweg bij
Den Deijl en de andere op de Katwijkseweg ter hoogte van Oostdorp. De 2e
Sectie van 4 C.Mr. werd eveneens op laatstgenoemd punt opgesteld. De sectie
van 4 Bt.6 veld kwam in stelling bij Landlust.
**
Afgezien van de ondergane emoties, teweeggebracht
door de alarmerende berichten van de vluchtelingen van I-1R.I.; het waarnemen
van de daling van een aantal parachutes in de namiddag in de richting van
Valkenburg, hetgeen een hevig onbeheerst vuur van talrijke mitrailleurs ten
gevolge had. De aanhoudende geruchten omtrent schietpartijen door burgers uit
verschillende Wassenaarse woningen, waarin C.-I R.H.M. aanleiding zag,
huiszoekingen te gelasten, alsmede arrestatie van alle verdachte personen,
vonden op 11 Mei te Wassenaar en omgeving geen belangrijke gebeurtenissen
plaats.
De Oostdorperpolder werd door een aantal patrouilles afgezocht.
Gevechtsverkenning in de richting van de Wassenaarse Slag, Rijksdorp en De
Pan vond echter op 11 Mei niet plaats. Dit terwijl de te Wassenaar beschikbare
krachten daartoe alleszins voldoende waren, en opheldering in die richting
toch zeer gewenst moest worden geacht.
Nu dit niet geschiedde, wist de slechts een paar honderd man sterke
vijand, zonder op enigerlei wijze te worden gehinderd, zich vast te zetten
op enige beheersende duintoppen west van het bedekte terrein van Duinrel,
in het complex Rijksdorp en in de Albertushof, terwijl de gevangenen van
I-1 R.l. in zijn macht bleven.
Tot de capitulatie op 14 mei wist deze Duitse groep zich in de duinen bij de
Wassenaarse slag te handhaven.
Situatie om 20.00 uur.
De gevangen genomen burgers en militairen en de burgers
in het dorp Valkenburg die in hun eigen kelder schuilden gingen weer een onzekere nacht tegemoet.
In Noordwijk kwamen op initiatief van de burgemeester in het
raadhuis aldaar bijeen; overste Buurman, kapt. Grafhorst (III-2R.A.), 1e Lt.
Valentgoed (4e Res. G.C.), en sgt Schols (Ptr.) alsmede de burgemeester en
wethouder Vogelaar. Uit vrees voor de vijfde colonne werd de wenselijkheid
besproken om, gebruik makend van de in art.33 van de wet op den staat van
oorlog en beleg aan het militaire gezag verleende bevoegdheid, over te gaan
tot arrestatie van een aantal verdachte personen. Staande de vergadering werd
een lijstje samengesteld van ongeveer 8 à 10 personen, welke als verdacht
moest worden beschouwd.
Toen eenmaal met arresteren een aanvang werd gemaakt, zijn meerdere personen
gearresteerd, waarbij medewerking werd verleend door het administratief
personeel van 4R.I. Voor zover kon worden nagegaan zijn ongeveer 45 personen
gearresteerd en afgevoerd naar Haarlem.
< 10 mei deel
5 | 12 mei. >
11 mei.
